4 Armia niemiecka w I wojnie światowej

Niemiecka 4 Armia była jedną z ośmiu armii, które Niemcy wystawiły w sierpniu 1914 roku przeciw Francji, i przez większą część wojny walczyła we Flandrii. Pod dowództwem księcia Albrechta Wirtemberskiego pobiła Francuzów w Ardenach, a jesienią 1914 roku, przerzucona na północ i złożona z nowych korpusów rezerwowych, nacierała nad Yser i pod Ypres. W 1915 roku na jej froncie po raz pierwszy użyto na wielką skalę chloru, w 1917 roku pod wodzą generała Friedricha Sixta von Armina wytrzymała najdłuższe brytyjskie natarcie we Flandrii, a w 1918 roku zdobyła wzgórze Kemmel, by jesienią oddać całe wybrzeże Belgii.

Ardeny i Marna (1914)

Dowództwo 4 Armii powstało przy mobilizacji, 2 sierpnia 1914 roku, w Berlinie, z dotychczasowej VI Inspekcji Armii, a jej korpusy zbierały się w okolicach Sankt Vith. Razem z 5 Armią następcy tronu Wilhelma tworzyła centrum niemieckiego frontu, które według planu Schlieffena miało wspierać wielki zwrot prawego skrzydła przez Belgię. Gdy Joseph Joffre rzucił w lasy Ardenów francuską 3 i 4 Armię, 22 sierpnia natknęły się one w bitwie w Ardenach, przez Niemców zwanej bitwą pod Neufchâteau, na gotowe do walki wojska Albrechta, około 180 tysięcy żołnierzy.

Po zwycięstwie 4 Armia przez kilka dni forsowała Mozę pod Sedanem i Stenay. W bitwie nad Marną nacierała w okolicach Vitry-le-François, ale francuska 4 Armia generała de Langle de Cary wytrzymała. Gdy niemieckie prawe skrzydło zaczęło się cofać, 11 września Albrecht dostał rozkaz odwrotu, a jego armia zajęła pozycje w Szampanii, gdzie front zastygł w wojnie pozycyjnej.

Flandria: Yser, Ypres i gaz (1914–1915)

W wyścigu do morza obie strony próbowały obejść się od północy. Szef sztabu generalnego Erich von Falkenhayn wyjął wtedy dowództwo 4 Armii z frontu, oddał jej korpusy sąsiednim armiom i przeniósł sztab do Belgii. Nowa 4 Armia składała się z korpusu generała Hansa von Beselera, który właśnie zdobył Antwerpię, i z czterech nowych korpusów rezerwowych, w dużej części z młodych ochotników po kilku tygodniach szkolenia. Od 20 października 1914 roku jej kwatera stała w Tielt, gdzie z krótkimi przerwami pozostała przez cztery lata.

Armia miała zdobyć wybrzeże i dojść do portów nad kanałem La Manche. W drugiej połowie października nacierała na całym froncie od morza po Ypres. Nad Yser Belgowie króla Alberta I bronili się, aż zalali przedpole wodą, a pod Langemarck pułki rezerwowe szły gęstymi falami pod ogień brytyjskiej i francuskiej piechoty. 10 listopada armia zdobyła Diksmuide, ale 17 listopada Albrecht wstrzymał natarcia i pierwsza bitwa pod Ypres wygasła. Klęska źle wyszkolonych ochotników stała się w Niemczech legendą Langemarck, opowieścią o bohaterskiej ofierze młodzieży akademickiej.

Na początku 1915 roku Falkenhayn wybrał front 4 Armii do pierwszego wielkiego użycia gazu bojowego. 22 kwietnia z tysięcy butli wypuszczono chlor na francuskie oddziały na północ od Ypres. W froncie otworzyła się wyrwa szerokości kilku kilometrów, ale Niemcy nie mieli odwodów, by ją wykorzystać. W drugiej bitwie pod Ypres armia jeszcze kilka razy użyła gazu i znacznie zmniejszyła wysunięty łuk wokół miasta, lecz go nie zlikwidowała, a 24 maja jej dowództwo zakazało dalszych większych operacji.

Sixt von Armin i Passchendaele (1916–1917)

Rok 1916 był we Flandrii względnie spokojny, a największą akcją armii było natarcie wirtemberskiego XIII Korpusu na Kanadyjczyków pod Mount Sorrel w czerwcu. Na przełomie lutego i marca 1917 roku Albrecht objął grupę armii w Alzacji i Lotaryngii, a 4 Armię przejął generał Friedrich Sixt von Armin: niemieckie zestawienie Hermanna Crona podaje datę 25 lutego, inne źródła 1 marca. Armia broniła odcinka od wybrzeża po okolice Armentières i podlegała grupie armii następcy tronu Bawarii Rupprechta.

7 czerwca 1917 roku, po wybuchu potężnych min, Brytyjczycy zdobyli w jeden dzień grzbiet Messines. Niemiecka historia oficjalna obarczyła winą sztab armii, który źle ocenił zamiary przeciwnika, a naczelne dowództwo dało Sixtowi jako szefa sztabu Fritza von Loßberga, specjalistę od obrony. Loßberg przebudował obronę w głąb: za cienką pierwszą linią stały kolejne pozycje, a za frontem dywizje przeciwnatarcia. W trzeciej bitwie pod Ypres, od 31 lipca, ten system odbierał Brytyjczykom zdobycze, dopóki we wrześniu Herbert Plumer nie przeszedł na płytkie natarcia pod osłoną silnej artylerii. Armia nie pękła i utrzymała porty belgijskiego wybrzeża, ale według niemieckiej statystyki sanitarnej straciła od 21 lipca do końca roku około 217 tysięcy zabitych, rannych i zaginionych.

Kemmel, odwrót i koniec (1918–1919)

W kwietniu 1918 roku 4 Armia po raz pierwszy od dawna nacierała. Gdy 6 Armia rozbiła nad Lys Portugalczyków, 10 kwietnia dywizje Sixta przeszły rzekę i odbiły grzbiet Messines, a potem zdobyły Armentières i Bailleul. Brytyjczycy oddali łuk Ypres razem z Passchendaele. 25 kwietnia armia szturmem zdobyła bronione przez Francuzów wzgórze Kemmel, ale 29 kwietnia natarcie na Scherpenberg i Mont Rouge załamało się w ogniu i bitwa nad Lys wygasła. Wstrzymanie natarcia doradził Ludendorffowi sam Loßberg.

Jesienią armia była słaba. 28 września Belgowie, Brytyjczycy i Francuzi pod wodzą króla Alberta w piątej bitwie pod Ypres w kilka dni odbili wzgórza wokół miasta, a w październiku pod Kortrijk przełamali ostatnią przygotowaną pozycję 4 Armii. Armia, w której walczył wtedy także Korpus Morski z dwiema dywizjami marynarki, musiała opuścić wybrzeże Belgii z bazami okrętów podwodnych. 17 października Niemcy oddali bez walki Ostendę i Lille, a 21 października kwatera armii opuściła Tielt.

Po odwrocie nad Skaldę armia cofała się ku pozycji Antwerpia–Moza, gdy rozejm zakończył walki. Sixt von Armin przejął wtedy od Rupprechta dowództwo całej grupy armii i wyprowadził ją z Belgii do Niemiec. Marsz powrotny sztabu 4 Armii skończył się 28 listopada 1918 roku w Münsterze, a samą armię rozwiązano w czasie demobilizacji, 28 stycznia 1919 roku.