Plan Schlieffena

Planem Schlieffena nazywa się niemiecki plan wojny na dwa fronty, z którym Niemcy weszły w wojnę w sierpniu 1914 roku. Zakładał, że armia najpierw szybko pokona Francję, obchodząc jej umocnioną granicę przez Belgię, a dopiero potem zwróci się przeciw Rosji, która mobilizuje się wolniej. W 1914 roku wykonywano go w wersji przerobionej przez następcę Schlieffena, dlatego część historyków woli mówić o planie Moltkego.

Zamysł Schlieffena

Od czasu sojuszu francusko-rosyjskiego niemieccy sztabowcy szykowali się do wojny z dwoma przeciwnikami naraz. Alfred von Schlieffen, szef Sztabu Generalnego od 1891 roku, spisał swoją odpowiedź w grudniu 1905 roku, w memoriale napisanym tuż przed odejściem na emeryturę. Rosja, pobita właśnie przez Japonię i wstrząśnięta rewolucją, wydawała się wtedy słaba. Na wschodzie armia miała się początkowo bronić, a jej główne siły miały szybko uderzyć na Francję.

Pas twierdz od Verdun po Belfort Schlieffen chciał ominąć od północy. Bardzo silne prawe skrzydło miało przejść przez Luksemburg, Belgię i Holandię, zatoczyć wielki łuk, minąć Paryż także od zachodu i zamknąć armie francuskie w okrążeniu. Pogwałcenie neutralności trzech państw sztabowcy uważali za sprawę bez większego znaczenia.

Zmiany Moltkego

Następca Schlieffena, Helmuth von Moltke, przez kolejne lata przerabiał plan. Zrezygnował z marszu przez Holandię, by zachować ją jako neutralne okno dla niemieckiego handlu, ale w zamian prawe skrzydło musiało przejść wąskim korytarzem i w pierwszych dniach wojny zdobyć twierdzę Liège. Wzmocnił też armie w Alzacji i Lotaryngii kosztem prawego skrzydła. W 1913 roku zaniechano opracowywania osobnego planu wojny tylko z Rosją, więc każda wojna z nią oznaczała odtąd natychmiastowy atak na Francję przez Belgię. W lipcu 1914 roku ta sztywność zawęziła pole dla dyplomacji, a inwazja na Belgię wciągnęła do wojny Wielką Brytanię.

Sierpień i wrzesień 1914

Na zachodzie Niemcy wystawili siedem armii, a na wschodzie jedną. Po upadku Liège przeszli przez Belgię i wygrali bitwę graniczną, ale plan zaczął zawodzić. Rosjanie wkroczyli do Prus Wschodnich szybciej, niż zakładano, i pod Gąbinem odparli natarcie niemieckiej 8 Armii. 25 sierpnia Moltke postanowił odesłać na wschód dwa korpusy z prawego skrzydła. Dotarły tam już po bitwie pod Tannenbergiem, a zabrakło ich nad Marną. Kolejne siły trzeba było zostawić pod Maubeuge i Antwerpią.

Pod koniec sierpnia Alexander von Kluck, dowódca skrajnej 1 Armii, skręcił na południowy wschód w pościgu za Francuzami i poprowadził swoje wojska na wschód od Paryża, a nie od zachodu. 6 września Francuzi i Brytyjczycy uderzyli w jego odsłonięty bok w bitwie nad Marną, a 9 września niemieckie armie prawego skrzydła zaczęły odwrót. 14 września dowodzenie po Moltkem przejął Erich von Falkenhayn. Szybkie zwycięstwo przepadło, a Niemcy zostały skazane na długą wojnę na dwóch frontach.

Spór historyków

Po wojnie dawni oficerowie sztabu, między innymi Wilhelm Groener, przedstawiali memoriał Schlieffena jako receptę na zwycięstwo, którą zmarnował niezdecydowany Moltke. Sam tekst ujawnił dopiero po drugiej wojnie światowej historyk Gerhard Ritter. Na początku XXI wieku Amerykanin Terence Zuber dowodził, że memoriał nie był planem wojny i że planu Schlieffena w ogóle nie było. Większości badaczy nie przekonał, ale spór przypomniał, że pewnej recepty na zwycięstwo nigdy nie było, a za plan wykonany w 1914 roku odpowiadał Moltke.