Dunaj w I wojnie światowej

Dunaj płynie z Niemiec przez Austrię, Węgry i Bałkany do Morza Czarnego. W czasie wojny jego środkowy i dolny bieg był jedną z osi frontu bałkańskiego. Pod Belgradem rzeka oddzielała Austro-Węgry od Serbii, a niżej, aż po deltę, Rumunię od Bułgarii. Walczyły na niej flotylle rzecznych monitorów, o jej brzegi toczyły się bitwy, a przez jej nurt przeprawiały się całe armie. Od jesieni 1915 roku była też drogą, którą państwa centralne wiozły amunicję i zaopatrzenie do Bułgarii i Turcji.

Granica z Serbią (1914–1915)

Wojnę zaczęła flotylla dunajska. Według kolekcjonerskiego opracowania jej poczty polowej Austro-Węgry miały w czasie wojny 10 monitorów, kilka łodzi patrolowych i jednostki pomocnicze. Wkrótce po północy z 28 na 29 lipca 1914 roku trzy z nich, „Bodrog”, „Temes” i „Szamos”, otworzyły ogień na Belgrad. Przez następny rok miasto leżało na linii frontu, a rzeka służyła obu stronom. Jesienią 1914 roku rosyjski transport amunicji dla Serbów dotarł Dunajem do portu Prahovo. Gdy po bitwie nad Kolubarą na granicy zapanował względny spokój, Rosjanie zorganizowali przewóz sprzętu wojskowego z państw ententy przez Serbię i jej porty dunajskie do Rosji.

Jesienią 1915 roku państwa centralne wróciły nad rzekę. W nocy z 6 na 7 października wojska niemieckie i austro-węgierskie zaczęły przeprawę przez Sawę i Dunaj, który pod Belgradem miał ponad kilometr szerokości. Desant w mieście wspierały monitory, a obrońcom Belgradu pomagały działa brytyjskiej misji morskiej. Na wschód od miasta przeprawiała się 11 Armia generała Maxa von Gallwitza, której od 12 października przeszkadzała košava, gwałtowny jesienny wiatr ze wschodu.

Po nieudanej próbie z 22 października Austriacy następnego dnia przeprawili się pod Orszową, a 26 października pod Brzą Pałanką połączyli się z Bułgarami. Cały serbski brzeg znalazł się w rękach państw centralnych. Trałowce oczyściły tor wodny przez Żelazną Bramę i 5 listopada do bułgarskich portów w Swisztowie i Ruse przypłynęły pierwsze statki z amunicją, którą koleją wieziono dalej do Turcji broniącej się na Gallipoli.

Rzeka między Rumunią a Bułgarią (1916–1917)

Gdy Rumunia weszła do wojny, rzeka znów stała się frontem. W nocy z 27 na 28 sierpnia 1916 roku rumuńskie łodzie zaatakowały torpedami austro-węgierską flotyllę stojącą pod Ruse, ale zatopiły tylko barkę. Już 27 sierpnia przez Dunaj przeprawił się do Dobrudży pierwszy oddział rosyjski, a 4 września na zachodzie Rumuni zajęli Orszowę, skąd mogli zamknąć żeglugę w Żelaznej Bramie.

Rzeka okazała się jednak pułapką dla obrońców prawego brzegu. Załoga twierdzy Turtucaia miała za plecami szeroki Dunaj bez mostu, a gdy 6 września Bułgarzy i Niemcy przełamali jej obronę, setki żołnierzy utonęły w rzece. 1 października Rumuni sami przeprawili się pod Flămândą na bułgarski brzeg, ale burza zerwała most pontonowy, nadpłynęły austro-węgierskie monitory i po dwóch dniach przeprawę odwołano. 25 października Bułgarzy weszli do Cernavody, gdzie stał wielki most kolejowy na Dunaju.

Wreszcie 23 listopada we mgle wojska feldmarszałka Augusta von Mackensena przeprawiły się spod Swisztowa na rumuński brzeg pod Zimnicea, osłaniane przez flotyllę dunajską. Zdobycie przyczółka otworzyło drogę na Bukareszt. 5 stycznia 1917 roku państwa centralne zajęły Braiłę, wielki port zbożowy nad Dunajem, a front stanął na dolnym Serecie. Rozejm w Fokszanach z grudnia 1917 roku wstrzymał walki także na rzece, bo obejmował flotylle dunajskie.

Traktaty i powrót ententy (1918)

Pokój bukareszteński z 7 maja 1918 roku oddał Dobrudżę aż po Dunaj państwom centralnym, a Rumunii zostawił deltę. Europejska Komisja Dunaju, która od 1856 roku nadzorowała żeglugę u ujścia rzeki, miała odtąd skupiać tylko państwa nadbrzeżne i czarnomorskie. Część austro-węgierskich monitorów popłynęła przez Morze Czarne do Odessy i Chersonia, by wspierać wojska austro-węgierskie na Ukrainie.

Jesienią rzeka znów zmieniła właściciela. Po przełamaniu frontu macedońskiego i kapitulacji Bułgarii serbska 1 Armia 1 listopada weszła do Belgradu, a wojska państw centralnych cofały się za Dunaj i Sawę. 10 listopada pod Ruse przez rzekę przeprawiły się bataliony francuskiej Armii Dunaju i Rumunia wróciła do wojny. Monarchia habsburska oddała flotę wojenną nowemu państwu południowych Słowian, a flotylla dunajska przypadła Węgrom. Na mocy konwencji belgradzkiej Węgry musiały jednak wydać aliantom statki i monitory oraz wskazać miny na Dunaju.