Gurkhowie w I wojnie światowej

Gurkhowie to żołnierze z Nepalu, którzy służyli w pułkach strzelców Gurkhów brytyjskiej armii indyjskiej. Nepal był niepodległym królestwem, ale jego władcy pozwalali Wielkiej Brytanii werbować swoich poddanych, a w 1914 roku oddali Brytyjczykom do dyspozycji także własne wojsko. W I wojnie światowej bataliony Gurkhów walczyły we Francji i Flandrii, na Gallipoli, w Mezopotamii, Persji i Palestynie. Według National Army Museum w Londynie w wojnie walczyło około 100 000 Gurkhów, a ich straty przekroczyły 20 000 ludzi.

Nepal i werbunek

Brytyjczycy poznali Gurkhów jako przeciwników. W latach 1814–16 Kompania Wschodnioindyjska prowadziła wojnę z państwem Gorkha, a po zwycięstwie zgodziła się na służbę Nepalczyków w swojej armii. Gurkhowie wywodzili się z wielu ludów i klanów, między innymi Gurungów, Magarów, Limbu, Tamangów, Rai i Chhetri, a w samym Nepalu nikt tak siebie nie nazywał. Żołnierza obcej armii nazywano tam lahure. Do wojska pchała ludzi bieda i brak ziemi, a według badań, na które powołuje się historyk Gajendra Singh, wiejscy naczelnicy i właściciele ziemscy często posyłali do wojska najbiedniejszych i najbardziej zadłużonych.

Na początku wojny Nepal oddał Brytyjczykom do dyspozycji całą swoją armię. Ponad 16 000 nepalskich żołnierzy strzegło pogranicza i garnizonów w Indiach w miejsce wojsk wysłanych za morze. Szacunki liczby Gurkhów różnią się bardzo. Singh, opierając się na indyjskim zestawieniu z 1923 roku, podaje, że w czasie wojny zwerbowano 55 589 Nepalczyków, którzy uzupełnili około 17 000 Gurkhów służących przed wojną. W innych opracowaniach pojawia się liczba ponad 200 000 Nepalczyków w służbie brytyjskiej, którą Singh uważa za błędną. Liczba batalionów Gurkhów urosła w czasie wojny do ponad trzydziestu.

Francja i Flandria (1914–1915)

26 września 1914 roku w Marsylii zeszli na ląd pierwsi żołnierze Korpusu Indyjskiego, wśród nich Gurkhowie, witani przez Francuzów kwiatami. Przypłynęli w lekkich mundurach tropikalnych, a jesień we Flandrii była zimna i deszczowa. Pod koniec października Korpus Indyjski objął odcinek frontu od Givenchy do Fauquissart, a już 2 listopada Niemcy wyparli z okopów jeden z ich batalionów. W grudniu, pod Givenchy, podwójna kompania 1 Batalionu 4 Pułku Gurkhów zginęła w wybuchach niemieckich min albo została zasypana w okopach.

W 1915 roku bataliony Gurkhów biły się pod Neuve-Chapelle, w drugiej bitwie pod Ypres i w pomocniczym natarciu pod Pietre w pierwszym dniu bitwy pod Loos. Tam batalion 8 Pułku Gurkhów walczył do ostatka i, jak ujął to dowódca Korpusu Indyjskiego, „znalazł swoją Walhallę”. Korpus tracił ludzi szybciej, niż Indie mogły przysyłać uzupełnienia, a poległych brytyjskich oficerów zastępowali ludzie, którzy często nie znali żołnierzy ani ich języka. W listopadzie 1915 roku piechota korpusu zaczęła opuszczać Francję.

Gallipoli (1915)

Nad Dardanele popłynęła w kwietniu 1915 roku 29 Brygada Indyjska z 1 batalionem 6 Pułku Gurkhów. Pod przylądkiem Helles Gurkhowie w nocy z 12 na 13 maja wdrapali się na stromy cypel, nazwany odtąd urwiskiem Gurkhów, a od 28 czerwca walczyli w wąwozie Gully, odbijając okopy nożami kukri. W sierpniu brygada przeszła pod Anzac. W bitwie o Sari Bair 1/6 batalion majora Cecila Allansona wdarł się na grzbiet, skąd widać było Dardanele, cel całej kampanii, ale wkrótce musiał zejść. W grudniu Gurkhowie opuścili półwysep.

Mezopotamia, Persja i Palestyna (1915–1918)

Na Bliskim Wschodzie Gurkhowie walczyli przeciw Imperium Osmańskiemu od pierwszych miesięcy wojny. W lutym 1915 roku ich bataliony stały nad Kanałem Sueskim, gdy Turcy próbowali go sforsować. W Mezopotamii 2/7 Pułk Gurkhów szedł w listopadzie 1915 roku przez odkrytą równinę na tureckie okopy pod Ktezyfonem, gdzie Gurkhowie i Pendżabczycy całą noc bronili pagórka nazwanego potem Pagórkiem Gurkhów.

23 lutego 1917 roku pontony 2/9 batalionu Gurkhów przeprawiły się pod ogniem przez Tygrys pod Szumranem. Następnego dnia Turcy opuścili Al-Kut i zaczęli odwrót ku Bagdadowi. Major George Wheeler z tego batalionu dostał za ten dzień Krzyż Wiktorii.

Po upadku Bagdadu Gurkhowie szli dalej w górę obu rzek. Pod Istabulat nad Tygrysem, w bitwie z 21–22 kwietnia 1917 roku, 1/8 batalion Gurkhów razem ze szkockim batalionem Black Watch zdobył tureckie reduty, które broniły drogi na Samarrę. 28 września nad Eufratem Gurkhowie z kilku batalionów walczyli w bitwie, w której 15 Dywizja okrążyła Turków pod Ramadi. 1/5 batalion wszedł tam na całkowicie odkryty grzbiet pod gwałtownym ogniem z głównej pozycji tureckiej.

W Palestynie, w listopadzie 1917 roku, Gurkhowie z 3/3 batalionu bronili meczetu na wzgórzu Nabi Samwil pod Jerozolimą, odpierając Turków bagnetami i kukri. W Persji 150 żołnierzy 1/2 batalionu Gurkhów pomagało w lipcu 1918 roku bronić Rasztu. W październiku 1918 roku, w ostatnich dniach wojny z Turcją, batalion 1/7 Gurkhów przeprawił się przez Tygrys na pomoc brytyjskiej kawalerii pod Szarkatem.

Bilans

National Army Museum podaje, że pułki Gurkhów dostały w czasie wojny setki odznaczeń za męstwo, w tym trzy Krzyże Wiktorii, i straciły ponad 20 000 ludzi. Nepal dał też Brytyjczykom milion funtów, drewno i inne dostawy. Wojna utrwaliła legendę nieustraszonego Gurkhy z kukri w ręku, którą Singh nazywa kolonialną fikcją: wielu weteranów wracało do domu rozgoryczonych, bo werbownicy mówili im o pieniądzach, jedzeniu i emeryturach, a nie o wojnie.