Stany Zjednoczone w I wojnie światowej

Stany Zjednoczone przystąpiły do wojny z Niemcami 6 kwietnia 1917 roku, po prawie trzech latach neutralności, gdy Berlin wznowił nieograniczoną wojnę podwodną. Kraj, który nie miał prawie armii lądowej, wysłał do Francji ponad 2 miliony żołnierzy. Jesienią 1918 roku amerykańska armia stoczyła ofensywę Moza–Argonne, największą bitwę w dziejach Stanów Zjednoczonych. Prezydent Woodrow Wilson doprowadził w Paryżu do powstania Ligi Narodów, ale jego własny kraj odrzucił traktat wersalski.

Neutralność

Gdy w Europie wybuchła wojna, prezydent Woodrow Wilson ogłosił neutralność. W praktyce Ameryka handlowała przede wszystkim z aliantami: brytyjska blokada odcinała od jej towarów Niemcy, a amerykańskie banki udzielały Wielkiej Brytanii i Francji wielkich pożyczek, za które kupowano w Stanach Zjednoczonych amunicję, surowce i żywność. Waszyngton protestował przeciw brytyjskim listom kontrabandy i zatrzymywaniu statków, ale Londyn bronił blokady, a spór nie wyszedł poza wymianę not.

Znacznie groźniejsza była niemiecka wojna podwodna. 7 maja 1915 roku U-20 storpedował u wybrzeży Irlandii liniowiec Lusitania i zginęło prawie 1200 osób, w tym ponad stu Amerykanów. Po zatopieniu Arabica Niemcy ustąpiły, a po storpedowaniu Sussexa Waszyngton zagroził zerwaniem stosunków i Berlin znów ograniczył ataki.

W 1916 roku Wilson i demokraci prowadzili kampanię pod hasłem „Utrzymał nas z dala od wojny!”, a 7 listopada prezydent wygrał wybory. W nocie z grudnia 1916 roku poprosił walczące państwa o ujawnienie warunków pokoju, a 22 stycznia 1917 roku wezwał w Senacie do „pokoju bez zwycięstwa”.

Przystąpienie do wojny

31 stycznia 1917 roku Niemcy zawiadomiły Waszyngton, że od następnego dnia ich okręty podwodne będą zatapiać bez ostrzeżenia wszystkie statki wokół Wysp Brytyjskich. Niemieckie dowództwo liczyło się z wojną z Ameryką, ale uważało, że Amerykanie nie zdążą przewieźć przez ocean liczącej się armii. 3 lutego Wilson zerwał stosunki dyplomatyczne z Niemcami. Opinię publiczną wzburzył telegram Zimmermanna, w którym niemiecki minister spraw zagranicznych Arthur Zimmermann proponował Meksykowi sojusz przeciw Stanom Zjednoczonym. Brytyjski wywiad morski przechwycił depeszę, a 28 lutego Departament Stanu przekazał jej tekst prasie.

2 kwietnia Wilson poprosił Kongres o uznanie stanu wojny. Senat przyjął rezolucję stosunkiem głosów 82 do 6, a Izba Reprezentantów 373 do 50 i 6 kwietnia 1917 roku prezydent ją podpisał.

Stany Zjednoczone nie zawarły sojuszu z Ententą: Wilson nazywał swój kraj „państwem stowarzyszonym” i chciał zachować swobodę w sprawie warunków pokoju. Austro-Węgrom wypowiedziały wojnę dopiero 7 grudnia 1917 roku, a z Imperium Osmańskim, które zerwało z nimi stosunki, i z Bułgarią nigdy nie były w stanie wojny.

Armia z poboru

Na początku kwietnia 1917 roku armia regularna liczyła około 128 tysięcy żołnierzy, a w służbie federalnej było jeszcze około 80 tysięcy żołnierzy Gwardii Narodowej. Nie miała ani jednej dywizji w europejskim rozumieniu, prawie nie miała ciężkiej artylerii ani nowoczesnych samolotów. 28 kwietnia Kongres uchwalił pobór, a według zestawień rządu amerykańskiego w czasie wojny zmobilizowano od 4,27 do 4,36 miliona ludzi.

Na czele Amerykańskich Sił Ekspedycyjnych stanął generał John Pershing, wybrany przez Wilsona w maju. 26 czerwca 1917 roku w Saint-Nazaire zeszli na ląd pierwsi żołnierze 1 Dywizji, a 3 listopada zginęli pierwsi Amerykanie polegli w walce.

Pershing chciał samodzielnej armii z własnym odcinkiem frontu w Lotaryngii. Przez pierwsze miesiące żołnierzy przybywało powoli, ale latem 1918 roku do Francji przypływało już 10 000 amerykańskich żołnierzy dziennie. Było ich tam wtedy już około 2 milionów, a mniej więcej połowa z nich trafiła na front.

Na morzu

Najszybciej do walki weszła marynarka. Kontradmirał William Sims przypłynął do Wielkiej Brytanii jeszcze w kwietniu, a 4 maja 1917 roku do Queenstown w Irlandii przybyło sześć niszczycieli, pierwsze okręty US Navy wysłane do walki z U-Bootami u brzegów Europy. Amerykańskie okręty osłaniały konwoje, które odwróciły losy wojny podwodnej, a 7 grudnia 1917 roku cztery drednoty kontradmirała Rodmana weszły w skład brytyjskiej Grand Fleet jako 6 Eskadra Pancerników.

Na froncie zachodnim

Amerykańskie dywizje weszły do walki podczas wielkich niemieckich ofensyw wiosny 1918 roku. 28 maja 1 Dywizja zdobyła Cantigny, a w czerwcu 2 Dywizja z brygadą piechoty morskiej zatrzymała Niemców pod Château-Thierry i zdobyła las Belleau, tracąc według najczęściej cytowanych danych 9777 ludzi. Latem Amerykanie walczyli w drugiej bitwie nad Marną, w której alianci przeszli do kontrnatarcia.

12–16 września 1918 roku amerykańska 1 Armia razem z francuskim II Korpusem Kolonialnym zlikwidowała niemiecki występ Saint-Mihiel, trzymany od 1914 roku. 26 września uderzyła między Mozą a Argonnami w ofensywie, która trwała 47 dni, do rozejmu. Kosztowała 1 Armię około 117 tysięcy zabitych i rannych i była największą bitwą w dziejach Stanów Zjednoczonych. Mniejsze oddziały amerykańskie walczyły też we Włoszech i na północy Rosji, gdzie w Archangielsku wylądowało około 4500 żołnierzy.

Front wewnętrzny

Wojna zmieniła państwo i społeczeństwo. Rząd powołał Komitet Informacji Publicznej George’a Creela, który zajmował się propagandą, a ustawy o szpiegostwie z 1917 roku i o podburzaniu z 1918 roku pozwalały karać nawet za wyrażanie wątpliwości co do udziału Ameryki w wojnie. Wojnę finansowano w dużej części z obligacji wolności: sprzedano ich za 21 miliardów dolarów. Skarb udzielił też sojusznikom 10 miliardów dolarów długoterminowych pożyczek.

Do fabryk zbrojeniowych na północy wyjechały setki tysięcy Afroamerykanów z Południa, a kobiety po raz pierwszy masowo zajęły miejsca pracy mężczyzn. 4 marca 1918 roku w obozie Camp Funston w Kansas odnotowano pierwszego chorego pandemii grypy, która jesienią w drugiej fali przetoczyła się przez obozy wojskowe i cały świat.

Stany Zjednoczone a sprawa polska

Za oceanem żyła największa polska społeczność poza ziemiami polskimi. W Ameryce o sprawę polską zabiegał Ignacy Jan Paderewski, a w orędziu z 22 stycznia 1917 roku Wilson opowiedział się za zjednoczoną i niepodległą Polską. 10 listopada 1917 roku Stany Zjednoczone uznały Komitet Narodowy Polski, który reprezentował w Ameryce właśnie Paderewski.

8 stycznia 1918 roku Wilson wpisał do swoich czternastu punktów niepodległe państwo polskie z wolnym dostępem do morza. Za zgodą władz amerykańskich Polonia werbowała ochotników do armii polskiej we Francji. Przez obóz szkoleniowy w kanadyjskim Niagara-on-the-Lake przeszło ponad 20 tysięcy ludzi.

Koniec wojny i bilans

W październiku 1918 roku Niemcy poprosiły Wilsona o rozejm na podstawie czternastu punktów. Prezydent zapytał, czy Berlin je przyjmuje, a 23 października przekazał sprawę aliantom, ostrzegając, że z dawnymi władcami Niemiec może rozmawiać tylko o kapitulacji. Po rozejmie amerykańska 3 Armia zajęła Koblencję w Nadrenii.

Stany Zjednoczone straciły od 116 516 do 116 708 żołnierzy, w tym 53,4 tysiąca poległych w walce i 63,1 tysiąca zmarłych poza walką. Aż dwie trzecie wszystkich zgonów przypadło na ostatnie trzy miesiące wojny, gdy szalała pandemia grypy i trwała ofensywa Moza–Argonne.

13 grudnia 1918 roku Wilson przypłynął do Francji jako pierwszy urzędujący prezydent USA w Europie. W Paryżu doprowadził do powstania Ligi Narodów, ale Senat odrzucił traktat wersalski w listopadzie 1919 roku i ostatecznie w marcu 1920 roku. Stany Zjednoczone nigdy nie przystąpiły do Ligi, a pokój z Niemcami zawarły odrębnym traktatem w 1921 roku.